Fylgstu með okkur á Facebook

Hulduljóð

  • Skáld er eg ei, en huldukonan kallar
  • og kveða biður hyggjuþungan beim,
  • mun eg því sitja meðan degi hallar
  • og mæddur smali fénu kemur heim,
  • þar sem að háan hamar fossinn skekur
  • og hulduþjóð til næturiðju vekur.
  •  
  • Þrumi’ eg á bergi, þýtur yfir hjalla
  • þokan að hylja mig og kaldan foss,
  • nú skal úr hlíðum hárra Tinnufjalla,
  • svo huldumeyjar þægan vinni koss,
  • óbrotinn söngur yfir dalinn líða
  • eins og úr holti spóaröddin þýða.
  •  
  • Þú sem að byggir hamrabýlin háu,
  • hjartanu mínu alla daga kær,
  • sólfagra mey! djúpt undir bergi bláu,
  • bústu að sitja vini þínum nær;
  • döggsvalur úði laugar lokkinn bleika,
  • ljós er af himni, næturmyndir reika.
  •  
  • Hvurs er að dyljast? harma sinna þungu,
  • hlægja þeir öld, er ræður þeim ei bót;
  • hvurs er að minnast? hins er hvurri tungu
  • - huganum í svo festa megi rót –
  • ætlanda væri eftir þeim að ræða
  • sem orka mætti veikan lýð að fræða.
  •  
  • Að fræða! hvur mun hirða hér um fræði?
  • heimskinginn gjörir sig að vanaþræl,
  • gleymd eru lýðnum landsins fornu kvæði,
  • leirburðarstagl og holtaþokuvæl
  • fyllir nú breiða byggð með aumlegt þvaður,
  • bragðdaufa rímu þylur vesæll maður.
  •  
  • Háðungarorð sem eyrun Huldu særa
  • ei skulu spilla ljóði voru meir;
  • sendið þér annan sanninn heim að færa
  • söngvurum yðar, Njörður! Þór! og Freyr!
  • og hvur sá ás sem ata þeir í kvæði
  • eirðinni gleymi og hefni sín í bræði.
  •  
  • Sólfagra mey! eg sé – nú leit minn andi
  • þann seglið vatt í byrnum undan Skor
  • og aldrei síðan aftur bar að landi –
  • Eggert! ó hyggstu þá að leita vor?
  • Marblæju votri varpar sér af herðum
  • vandlætishetjan sterkum búinn gerðum.
  •  
  • Hvað er í heimi, Hulda!? líf og andi,
  • hugsanir drottins sálum fjær og nær,
  • þar sem að bárur brjóta hval á sandi,
  • í brekku þar sem fjallaljósið grær;
  • þar sem að háleit hugmynd leið sér brýtur,
  • hann vissi það er andi vor nú lítur.
  •  
  • Ó, Eggert! þú varst ættarblóminn mesti,
  • og ættarjarðar þinnar heill og ljós;
  • blessaða stund! er fót hann aftur festi
  • á frjóvri grund við breiðan sævarós.
  • Sólfagra mey! hann svipast um með tárum,
  • saltdrifin hetja, stiginn upp af bárum.
  •  
  • Hví er hinn sterki úr hafi bláu genginn
  • á hauður sem í næturfaðmi þreyr,
  • veit ég að þegar værðin góða’ er fengin,
  • vinirnir gleyma’ að birtast framar meir;
  • ó, hve hann hefir eftir þráð að líta
  • ástarland sitt með tignarfaldinn hvíta.
  •  
  • Tárperlur bjartar titra þér í augum,
  • tindra þær gegnum fagurt lokkasafn,
  • sólfagra mey! því sjónar þinnar baugum
  • séður er aldrei kappi þessum jafn.
  • Þú elskar, Hulda! Eggert foldarblóma,
  • ættjarðar minnar stoð, og frænda sóma.
  •  
  • Ó, Eggert! hvursu er þinn gangur fagur!
  • útivist þín er vorðin löng og hörð;
  • kær er mér, faðir! komu þinnar dagur;
  • hann kyssir, Hulda! þína fósturjörð;
  • sólfagra mey! hann svipast um með tárum,
  • saltdrifin hetja, stiginn upp af bárum.
  •  
  • Þú elskar hann, þess ann eg honum glaður,
  • ástin er rík, og þú ert hennar dís;
  • hér vil eg sitja, hér er okkar staður,
  • ó, Hulda! þar til sól úr ægi rís.
  • Hallaðu lokkahöfði bjarta þínu,
  • mín Hulda kær! að vinarbrjósti mínu.
  •  
  • Hann svipast um, nú sefur allt í landi,
  • svæft hefir móðir börnin stór og smá,
  • fífil í haga, hrafn á klettabandi,
  • hraustan á dúni, veikan fjölum á;
  • hann svipast um í svölum næturvindi
  • um sund og völl að háum fjallatindi.
  •  
  • Hallaðu lokkahöfði bjarta þínu
  • að hjarta mér sem nú er glatt og traust,
  • hallaðu þér nú hægt að brjósti mínu;
  • hann hefir ekki starfað notalaust!
  • seint og að vonum svo fær góður njóta
  • sín og þess alls er vann hann oss til bóta.
  •  
  • Hann líður yfir ljósan jarðargróða,
  • litfögur blóm úr værum næturblund
  • smálíta upp að gleðja skáldið góða,
  • gleymir hann öðru’ og skoðar þau um stund;
  • nú hittir vinur vin á grænu engi.
  • „Velkominn, Eggert! dvelstu með oss lengi.“
  •  
  • Eggert:
  • „Smávinir, fagrir, foldarskart,
  • fífill í haga, rauð og blá
  • brekkusóley! vér mættum margt
  • muna hvurt öðru’ að segja frá;
  • prýði þér lengi landið það
  • sem lifandi guð hefir fundið stað
  • ástarsælan, því ástin hans
  • alls staðar fyllir þarfir manns.
  •  
  • Vissi ég áður voruð þér,
  • vallarstjörnur um breiða grund,
  • fegurstu leiðarljósin mér,
  • lék eg að yður marga stund;
  • nú hef eg sjóinn séð um hríð
  • og sílalætin smá og tíð,
  • munurinn raunar enginn er
  • því allt um lífið vitni ber.
  •  
  • Faðir og vinur alls sem er!
  • annastu þennan græna reit;
  • blessaðu, faðir! blómin hér,
  • blessaðu þau í hvurri sveit.
  • Vesalings sóley! sérðu mig,
  • sofðu nú vært og byrgðu þig;
  • hægur er dúr á daggarnótt,
  • dreymi þig ljósið, sofðu rótt.
  •  
  • Smávinir fagrir, foldarskart,
  • finn eg yður öll í haganum enn;
  • veitt hefir Fróni mikið og margt
  • miskunnar faðir, en blindir menn
  • meta það aldrei eins og ber,
  • unna því lítt sem fagurt er;
  • telja sér lítinn yndisarð
  • að annast blómgaðan jurtagarð.“
  •  
  • Hulda! hví grípa hendur þínar ljósu
  • um hendur mér og hví svo viknar þú?
  • veit eg þú elur eyrar fagra rósu,
  • alsett er rauðum blómum Huldubú;
  • Eggert er þér um ekki neitt að kenna,
  • annast hefurðu fjallareitinn þenna.
  •  
  • Sjáðu! enn lengra svífur fram um völlu
  • svásúðleg mynd úr ungum blómareit,
  • sterkur og frjáls og fríður enn að öllu
  • Eggert að skoða gengur byggða sveit;
  • hann fer að sjá, hve lífi nú á láði
  • lýðurinn uni, sá er mest hann þráði.
  •  
  • Brosir við honum bærinn heillagóði
  • í brekkukorni, hreinn og grænn og smár;
  • þar hefir búið frændi hans með fljóði
  • í flokki ljúfra barna mörg um ár;
  • þar hefir sveitasælan guðs í friði
  • og sóminn aukist glöðu bæjarliði.
  •  
  • Þar hefir gjörst að fullum áhrínsorðum
  • allt sem hinn mikli bóndavinur kvað
  • um dalalíf í búnaðsbálki forðum,
  • um bóndalíf, sem fegurst verður það.
  • Sólfagra mey! nú svífur heim að ranni
  • sæbúinn líkur ungum ferðamanni.
  •  
  • Sólfagra mey! nú seilist yfir tinda
  • úr svölum austurstraumum roði skær,
  • nú líður yfir láð úr höllu vinda
  • léttur og hreinn og þýður morgunblær;
  • svo var mér, Hulda! návist þín á nóttu
  • sem nú er ljósið jörð á votri óttu.
  •  
  • Vertu nú sæl! þótt sjónum mínum falin
  • sértu, ég alla daga minnist þín;
  • vertu nú sæl! því dagur fyllir dalinn,
  • dunandi fossinn kallar þig til sín;
  • hann breiðir fram af bergi hvítan skrúða,
  • bústaður þinn er svölum drifinn úða.
  •  
  • Vertu nú sæl! því sólin hálsa gyllir
  • og sjónir mínar hugarmyndin flýr;
  • ó, Hulda kær! er fjöll og dali fyllir
  • fjölbreyttu smíði, hvar sem lífið býr
  • og dauðinn, sem að svo þig löngum kallar
  • sá er þig aldrei leit um stundir allar.
  •  
  • Smali:
  • (fer að fé og kveður)
  • „Það var hann Eggert Ólafsson,
  • ungur og frár og viskusnjall,
  • stóð hann á hauðri studdur von,
  • stráunum skýldi vetrarfall;
  • meðan að sól úr heiði hló,
  • hjúkraði laukum, eyddi snjó,
  • kvað hann um fold og fagra mey
  • fagnaðarljóð er gleymast ei.
  •  
  • Kvað hann um blóma hindarhjal
  • og hreiðurbúa lætin kvik,
  • vorglaða hjörð í vænum dal
  • og vatnareyðar sporðablik;
  • þó kvað hann mest um bóndabæ
  • er blessun eflir sí og æ,
  • af því að hjónin eru þar
  • öðrum og sér til glaðværðar.
  •  
  • Það var hann Eggert Ólafsson,
  • allir lofa þann snilldarmann,
  • Ísland hefir ei eignast son,
  • öflgari stoð né betri’ en hann;
  • þegar hann sigldi sjóinn á
  • söknuður vætti marga brá;
  • nú er hann kominn á lífsins láð
  • og lifir þar sæll fyrir drottins náð.“
Samið árið 1841.
Eiginhandarrit er varðveitt í Árnastofnun í handritasafni Konráðs Gíslasonar (KG 31 b V).
Prentað í: Ljóðmæli eptir Jónas Hallgrímsson. B. Pjetursson og K. Gíslason hafa sjeð um prentunina. Khöfn 1847.
Til fróðleiks
  • Áhersla á nýyrði á degi íslenskrar tungu 2018
  • Nýyrðasmíð Jónasar í Orðbragði
  • Vísubotn 2018 - vísnasamkeppni grunnskólanema
  • Grein um steinasöfn Jónasar í Náttúrufræðingnum
  • Enn finnast bréf Jónasar
  • Raddir íslenskunnar 2017 - örmyndbönd
  • Jarðeldasaga Íslands
  • Nýr fánadagur - Dagur íslenskrar tungu
Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn