Fylgstu með okkur á Facebook
Mánudaginn 16. nóvember, 2009 - Fólk í fréttum

Í uppáhaldi á íslenskri tungu

 

 
Tungulipur Jónas gamli Hallgrímsson unni íslenskunni.
[ Smelltu til að sjá stærri mynd ]
DAGUR íslenskrar tungu er haldinn hátíðlegur víða um land í dag með ýmsum viðburðum sem tengjast þessu ágæta tungumáli. Helgi Snær Sigurðsson leitaði til fimm þjóðþekktra einstaklinga af þessu tilefni og bað þá um að velja sér texta úr íslensku verki sem væri í sérstöku uppáhaldi hjá þeim.

DAGUR íslenskrar tungu er haldinn hátíðlegur víða um land í dag með ýmsum viðburðum sem tengjast þessu ágæta tungumáli. Helgi Snær Sigurðsson leitaði til fimm þjóðþekktra einstaklinga af þessu tilefni og bað þá um að velja sér texta úr íslensku verki sem væri í sérstöku uppáhaldi hjá þeim. Gilti þá einu hvort um var að ræða skáldsögu, ljóð eða lagatexta.


„Litmjúkar dauðarósir á hrungjörn lauf“

„LJÓÐIÐ „Jónas Hallgrímsson“ eftir Jóhann Sigurjónsson er að mínu mati það fallegasta sem ritað hefur verið á íslenska tungu,“ segir Ingunn Snædal skáld. Það er á þessa leið:


Dregnar eru litmjúkar
dauðarósir
á hrungjörn lauf
í haustskógi.

Svo voru þínir dagar
sjúkir en fagrir,
þú óskabarn ógæfunnar.

„Enn hef ég ekki lesið eða heyrt neitt sem tekur þessum línum fram,“ segir Ingunn.


„Riddararaddir“ best samhverfa

BRAGI Valdimar Skúlason úr hljómsveitinni með skemmtilega nafninu, Baggalútur, segir inngangskvæði lykilritsins Neyðarkall frá Bretzelborg alla tíð hafa verið í sérstöku uppáhaldi hjá sér.

„Þar fléttar lífskúnstnerinn Valur saman fegursta kvæði íslenskrar tungu við kunnuglegt stef:

Lækur tifar létt um máða steina.
 
Lúin ýsa geispar svaka hátt.

Halakarta hoppar eins og kleina
 
með höfuðið svo undur, undur blátt.

Ánamaðkur ýlir eins og flauta.

Engispretta býður góðan dag.


Bananafluga bindur á sig skauta.


Bjöllusauður raular lítið lag.

Spurður að því hvort hann eigi sér eftirlætisorð svarar Bragi:

„Ég hef mikið dálæti á orðum sem lesa má eins afturábak og áfram, svokölluðum samhverfum – af þeim held ég sýnu mest upp á orðið „riddararaddir“.“

„ÉG var beðin um að lesa upp úr Passíusálmum Hallgríms Péturssonar á föstudaginn langa í Grafarvogskirkju fyrir nokkrum árum. Ég kolféll fyrir þessum kynngimagnaða texta,“ segir Þórdís Elva Þorvaldsdóttir. „Hér er dæmi um vers sem ég las við þetta tækifæri (úr 33. sálmi, 8. vers):


Heimsins og djöfuls hrekkja vél

holdið þrálega villa.
 
Þess vegna ekki þekki eg vel,

þó nú margt gjöri illa.

Beri svo til ég blindist hér,


bið þú þá, Jesú, fyrir mér.


Það mun hefnd harða stilla.

Svo er líka skondið frá því að segja að þegar bók Guðrúnar Evu Mínervudóttur, Yosoy, kom út fyrir nokkrum árum fékk ég undirtitil bókarinnar á heilann: „Af líkamslistum og hugarvíli í hryllingsleikhúsinu við Álafoss.“ Einhverra hluta vegna spilaðist þessi lína eins og argasta popplag aftur og aftur í huga mínum í margar vikur. Samt átti ég ekki bókina og las hana ekki fyrr en löngu seinna. Merkilegt,“ segir Þórdís.

Gaman að segja „þang“

„ÉG er nýbúin að skrifa grein um Hannes Sigfússon fyrir þýskt bókmenntatímarit og því er hann mér ofarlega í huga,“ segir Gerður Kristný rithöfundur og skáld. „Mér finnst „Til Sunnu konu minnar“ úr Lágt muldur þrumunnar eitt það fegursta ljóð sem ort hefur verið á íslenska tungu. Ég ætla að velja brot úr því:


Okið á herðum mínum:

þessi skeikula vog með tveim misvægum skálum


ýmist hnígandi til vinstri eða hægri


Á næturnar hvíli ég undir fönn jafn þungri


og fargið sem lamar fætur þína og arma

Og jafnvel í bjartri lyftunni


á leið til þín


verð ég sleginn kvíða:
 

Hefur nú fennt yfir þig


alla?

Nakinn klefi. Krómað stál

Ókleifar bríkur


reistar við hverri tilraun til undankomu


Þú hvílir í óbifanlegri kyrrð

Þó hverfur þú mér

dýpra og dýpra inn í kvöl þína

æ dýpra inn í þoku svíandi lyfja

svifandi yfir ókunnu landslagi

þaðan sem stunur þínar berast

Ég heyri ekki framar hvað þú segir!“

Annars segir Gerður Kristný að gaman sé að segja ,„þang“. „Þetta er svo stutt og fallegt orð og svo er nefhljóðið svo fagurt.“

Risagervinýru með vasa

ERPUR Eyvindarson er duglegur að leika sér með íslenska tungu í rapptextum sínum. Einn eftirlætistexti hans er lagatexti Megasar við „Paradísarfuglinn“. Hér kemur brot úr þessum texta meistarans:


loks kvað hún uppúr innri mann með sinn

& ég æpti: ég vil heim í hass & sýru

- & basa

þeir glottu útað eyrunum í spíss

& önsuðu: þú hefur gervinýru

-með vasa

þú hefur nefnilega fengið

risagervinýru - með vasa

& paradísarfuglinn fló & gelti

ég fíla mig einsog ég sé í svelti

Erpi er annars hugleikið hið ágæta Sjávarnasl sem var á markaði lengi vel hér á landi. Hann rifjar upp nokkrar bragðtegundir sem hann segir hluta af skensi einu sem hann samdi við annan mann, það sem á ensku er nefnt „sketch“:

„Nætursöltuð smásíli með hulsu, grásleppuþristar með hrognasósu, marglyttur með ígulkerakryddmixi og paprikusæhestar með ostastroffi,“ segir Erpur og hlær.

Hvað er á seyði?

DAGUR íslenskrar tungu hefur verið haldinn hátíðlegur á fæðingardegi Jónasar Hallgrímssonar, þann 16. nóvember, frá árinu 1996. Í dag verður engin breyting þar á, mikið havarí og húllumhæ tengt íslenskri tungu. Hér gefur að líta stutta útgáfu af dagskrá dagsins en langa útgáfu má finna á: http://www.menntamalaraduneyti.is/menningarmal/dit/nr/5152.

Verðlaun Jónasar Hallgrímssonar verða veitt í Ketilhúsinu á Akureyri, boðið upp á hátíðardagskrá þar sem mennta- og menningarmálaráðherra afhendir verðlaunin auk tveggja sérstakra viðurkenninga fyrir störf í þágu íslensks máls. Dagskráin hefst kl. 16. Strengjasveit Tónlistarskólans á Akureyri mun leika fyrir gesti, verðlaunahafi úr Stóru upplestrarkeppninni verður með upplestur og Ungkvennakór Akureyrarkirkju syngur. Íslenskuhátíð verður haldin í Háskólanum á Akureyri og Þórarinn Eldjárn verður með upplestur í M.A.

Árleg Jónasarvaka Menningarfélagsins Hrauns í Öxnadal og Þjóðmenningarhússins verður haldin í Bókasal Þjóðmenningarhússins og hefst hún klukkan 17.15. Á vökunni verður boðið upp á skáldlegar bollaleggingar og hrífandi tónlist. Þá verður tónsmíð Jóns Leifs við Sólsetursljóð Jónasar Hallgrímssonar, flutt og Gerður Kristný, rithöfundur og skáld, flytur erindi sem hún nefnir: Hvernig verður maður ástmögur þjóðarinnar? Hamrahlíðarkórinn undir stjórn Þorgerðar Ingólfsdóttur flytur nokkur lög við ljóð Jónasar eftir Atla Heimi Sveinsson, Hróðmar Inga Sigurbjörnsson, Inga T. Lárusson, Jón Nordal og Jóns Leifs. Tryggvi Gíslason, formaður Menningarfélagsins Hrauns í Öxnadal, ræðir um ljóð Jónasar.

Í Listasafni Einars Jónssonar munu nemendur Austurbæjarskóla flytja og syngja íslensk ljóð og stemmur undir stjórn Péturs H. Jónssonar tónmenntakennara skólans. Hér er þó aðeins stiklað á stóru og menn hvattir til að kynna sér auglýsingar og fyrrnefnda vefsíðu Dags íslenskrar tungu.

Til fróðleiks
  • Áhersla á nýyrði á degi íslenskrar tungu 2018
  • Nýyrðasmíð Jónasar í Orðbragði
  • Vísubotn 2018 - vísnasamkeppni grunnskólanema
  • Grein um steinasöfn Jónasar í Náttúrufræðingnum
  • Enn finnast bréf Jónasar
  • Raddir íslenskunnar 2017 - örmyndbönd
  • Jarðeldasaga Íslands
  • Nýr fánadagur - Dagur íslenskrar tungu
Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn