Fylgstu með okkur á Facebook
Laugardaginn 17. nóvember, 2007 - Innlendar fréttir

Samofinn sjálfsvitund okkar sem þjóðar

Hraun einskonar lögheimili Jónasar en hann á erindi við allan heiminn

Fegurð Útsýnið úr svefnherbergi fræðimannaíbúðarinnar á efri hæð íbúðarhússins að Hrauni er ekki amalegt; hinn fagri Hraundrangi blasir við.
Fegurð Útsýnið úr svefnherbergi fræðimannaíbúðarinnar á efri hæð íbúðarhússins að Hrauni er ekki amalegt; hinn fagri Hraundrangi blasir við.
Notalegt Þessar systur nutu dvalarinnar á Hrauni í gær. Sú eldri heitir Marsibil og er nýlega orðin níu ára en Ilmur er einungis fimm vikna. Nýyrði Jónas Hallgrímsson smíðaði fjölda nýyrða; nefna má, auk þessara sem eru á þar til gerðum kassa í minnigarstofunni: sárþreyttur, ljósvaki, lýsingarorð, meltingarfæri, miðbaugur, sjónauki, skipstjóri, skjaldbaka, smekkmaður, stuttbuxur, yfirborga, æxlunarfæri, undirgöng...
[ Smelltu til að sjá stærri mynd ]
Eftir Skapta Hallgrímsson skapti@mbl.is Forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, opnaði í gær minningarstofu um Jónas Hallgrímsson á fæðingarstað hans, Hrauni í Öxnadal, þegar 200 ár voru liðin frá fæðingu listaskáldsins góða.

Eftir Skapta Hallgrímsson

skapti@mbl.is

Forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, opnaði í gær minningarstofu um Jónas Hallgrímsson á fæðingarstað hans, Hrauni í Öxnadal, þegar 200 ár voru liðin frá fæðingu listaskáldsins góða.

Menningarfélagið Hraun í Öxnadal ehf. var stofnað árið 2003 og keypti þá jörðina Hraun. Minningarstofan er hluti af minningarsetri um Jónas Hallgrímsson sem komið verður á fót á Hrauni í samvinnu við ýmsar rannsóknar- og menningarstofnanir. Að auki verður á Hrauni rannsóknaraðstaða fyrir fræðafólk í bókmenntum, náttúruvísindum og stjórnmálum, en Jónas Hallgrímsson fjallaði um alla þessa þætti á stuttri starfsævi sinni.

Annar hluti af minningarsetrinu er fólkvangur í landi Hrauns sem nefndur hefur verið Jónasarvangur og opnaður var 16. júní í sumar. Meginhluti jarðarinnar var þá gerður að náttúrulegu útivistarsvæði fyrir almenning.

Ólafur Ragnar Grímsson segir Jónas Hallgrímsson vera og verða ætíð samferðamann Íslendinga, „hverjar svo sem kynslóðirnar eru því hann er svo samofinn sjálfsvitund okkar sem þjóðar, samofinn ást okkar á landinu og íslenskunni. Í raun og veru er hægt að fullyrða án efa að það Ísland sem býr í brjóstum okkar allra sé að verulegu leyti mótað af ljóðum Jónasar, orðum hans og hugsun.“

Ólafur Ragnar sagði það verða skemmtilega breytingu að landsmönnum gefist nú kostur á að nema staðar á Hrauni, heimsækja minningarstofuna og nálgast Jónas á nýjan hátt.

„Jónas er og verður sígildur; þessi einstaki sveitadrengur héðan úr Öxnadalnum sem varð í raun og veru fyrsti heimsmaðurinn í skáldskap okkar Íslendinga, en líka skólapilturinn frá Bessastöðum sem í Kaupmannahöfn orti kraft í sjálfstæðisbaráttu hinnar fátæku þjóðar í árdaga hennar...“

Forsetinn kvaðst gleðjast yfir því að þjóðin hafi eignast þetta hús. „Það verður gaman fyrir alla sem hingað koma, en ekki síst fyrir ungu skáldin og fræðimennina og rithöfundana sem fá að dvelja hér í þessari sérstöku gestaíbúð og sækja þannig innblástur til Jónasar.“ Ólafur sagði Jónas í raun og veru sameina það tvennt að vera í senn eign þjóðarinnar og líka nátengdur hverjum og einum einstaklingi sem honum kynnist. „Það var því mikið þarfaverk og snjöll hugmynd að taka þennan stað í sínar hendur eins og menningarfélagið Hraun í Öxnadal gerði á sínum tíma og ákveða að opna hér þessa minningarstofu og færa þjóðinni hana að gjöf eins og hér er gert í dag.“

Guðrún María Kristinsdóttir ávarpaði samkomuna fyrir hönd stjórnar menningarfélagsins. Hún sagði minni úr bernsku Jónasar aftur og aftur koma fyrir í ljóðum Jónasar, til að mynda leiti hugur hans upprunans undir Hraundranga í kvæðinu Ferðalokum, sem flestir telja ort seint á ævi Jónasar.

„Við sem stöndum að menningarfélaginu Hrauni í Öxnadal viljum gjarnan líta á Hraun sem nokkurs konar lögheimili Jónasar. Við eignum okkur hann ekki með húð og hári, það er ekki einu sinni svo að Ísland eigi hann eitt, heldur á Jónas erindi við allan heiminn. En allir verða að hafa heimilisfestu og hér er hún.“

Guðrún nefndi að þarna á hlaðinu, fyrir framan torfbæinn sem eitt sinn stóð á Hrauni, kann Jónas að hafa stigið sín fyrstu spor. „Að minnsta kosti átti hann hér gleðistundir við leik með nágrannabörnunum eftir að fjölskylda hans fluttist að Steinsstöðum. Hér á hlaðinu upplifði Jónas sína fyrstu sorg, tæplega níu ára gamall, að sjá pabba sinn, liðið lík, daginn 4. ágúst 1816. Seinna lá leiðin út í heim, Jónas hugðist stunda nám í lögfræði en varð fyrsti menntaði íslenski náttúrufræðingurinn. Nærtækt er að gera því skóna að stórbrotið náttúrufar Öxnadals hafi kynt undir meðfæddan áhuga.“

Á Hrauni verður til frambúðar sýning þar sem brugðið verður upp svipmyndum úr ævi Jónas Hallgrímssonar; „fyrsta nútímaskálds Íslendinga sem með ljóðum sínum fann fegurð íslenskrar náttúru og hefur mótað íslenskar bókmenntir og íslenska list í hartnær tvær aldir,“ svo vitnað sé í Tryggva Gíslason, formann stjórnar menningarfélagsins. Á sýningunni er lýst ljóðmáli og myndlíkingum í kvæðum hans og gerð grein fyrir nýyrðasmíð hans, bæði í ljóðum og fræðiritum, en Jónas var fyrsti menntaði náttúrufræðingur Íslendinga.

Sýningin er gerð með það fyrir augum að gestir komist í snertingu við manninn Jónas Hallgrímsson á ýmsum æviskeiðum hans. Þjóðminjasafn Íslands lánar skrifborð úr eigu Jónasar og líkan af húsi því sem hann bjó síðast í í Kaupmannahöfn, við opnun sýningarinnar. Minningarstofan á Hrauni og húsið allt verður opið almenningi til skoðunar í dag og á morgun, kl. 13-18 báða daga.

Hönnun og uppsetning sýningarinnar á Hrauni var í höndum myndlistarmannanna Finns Arnars, Jóns Garðars Henryssonar og Þórarins Blöndal. Þórarinn Hjartarson sagnfræðingur tók saman handrit fyrir sýningargerðina.

Við opnun minningarstofunnar í gær sungu Kristjana Arngrímsdóttir og Kristján E. Hjartarson lög við nokkur ljóða Jónasar Hallgrímssonar, þar á meðal frumsamið lag eftir Árna Hjartarson við ljóðið Sæunn hafkona.


Í hnotskurn
» Margir merkir hlutir hafa verið gefnir eða lánaðir að Hrauni í tilefni opnunar minningarstofunnar. Kristinn Hrafnsson myndhöggvari gaf t.d. frummynd lágmyndar af Jónasi, en tvær afsteypur eru til – önnur er í Jónasarlundi en hin í Menntaskólanum á Akureyri.
Til fróðleiks
  • Áhersla á nýyrði á degi íslenskrar tungu 2018
  • Nýyrðasmíð Jónasar í Orðbragði
  • Vísubotn 2018 - vísnasamkeppni grunnskólanema
  • Grein um steinasöfn Jónasar í Náttúrufræðingnum
  • Enn finnast bréf Jónasar
  • Raddir íslenskunnar 2017 - örmyndbönd
  • Jarðeldasaga Íslands
  • Nýr fánadagur - Dagur íslenskrar tungu
Landsbókasafn Íslands - Háskólabókasafn